Finanspara AI ile 600+ BIST hissesini teknik, çarpan ve mali tablo açısından tara.

AI'ı dene
14 yaşında
Döviz

Döviz Alış-Satış Makası Nedir? Banka ve Serbest Piyasa Farkı

Alış ve satış fiyatı arasındaki fark nasıl hesaplanır, neden açılır ve döviz alırken maliyet nasıl düşürülür?

Finanspara Editör4 dk okuma

Biri yeşil biri şeffaf sıvıyla dolu, farklı seviyelerde iki cam silindir ve beyaz kart destesi

Döviz kurlarına baktığınızda her para birimi için iki ayrı fiyat görürsünüz: alış ve satış. Aradaki farka "makas" denir ve döviz alıp satarken ödediğiniz en önemli gizli maliyet budur. Bu yazıda makasın nasıl hesaplandığını, neden genişleyip daraldığını ve banka, döviz bürosu ile serbest piyasa kurları arasındaki farkları açıklıyoruz.

Alış ve satış fiyatı ne anlama gelir?

Kur tablolarındaki fiyatlar, işlemi yapan kurumun bakış açısıyla yazılır. Bu yüzden ilk bakışta kafa karıştırabilir:

  • Alış fiyatı: Bankanın ya da döviz bürosunun sizden döviz aldığı fiyattır. Elinizdeki doları bozdurduğunuzda bu fiyatı alırsınız.
  • Satış fiyatı: Kurumun size döviz sattığı fiyattır. Dolar almak istediğinizde bu fiyatı ödersiniz.

Satış fiyatı her zaman alış fiyatından yüksektir. Aradaki fark, kurumun maliyetlerini, üstlendiği riski ve kârını karşılar.

Makas nasıl hesaplanır?

Makası mutlak tutar ve yüzde olarak iki şekilde ifade edebilirsiniz:

Makas (%) = (Satış fiyatı − Alış fiyatı) ÷ Satış fiyatı × 100

Örneğin bir yerde doların alış fiyatı 33,00, satış fiyatı 33,50 lira olsun. Fark 0,50 liradır ve makas yaklaşık yüzde 1,5'tir. Bu kurumdan 1.000 dolar alıp aynı anda geri bozdursaydınız, kur hiç değişmese bile yaklaşık 500 lira kaybederdiniz. Bu rakamlar yalnızca hesabı göstermek için seçilmiş varsayımsal değerlerdir.

Bu basit hesap, kısa süreli döviz alım-satımının neden çoğu zaman zararla sonuçlandığını açıklar: Kâr edebilmek için kurun önce makas kadar yükselmesi gerekir.

Makas neden değişir?

Makas sabit değildir; piyasa koşullarına ve kurumun politikasına göre sürekli değişir. Başlıca etkenler şunlardır:

  1. Piyasa oynaklığı: Kurların hızlı hareket ettiği dönemlerde kurumlar, aleyhlerine bir fiyat değişimi riskine karşı makası genişletir.
  2. Likidite: Gece saatleri, hafta sonları ve resmî tatillerde piyasadaki işlem hacmi azalır; makaslar genellikle açılır.
  3. Para biriminin yaygınlığı: Dolar ve euro gibi çok işlem gören paralarda makas dardır. Az işlem gören egzotik para birimlerinde makas çok daha geniştir.
  4. İşlem tutarı: Büyük tutarlı işlemlerde bankalar daha iyi fiyat verebilir.
  5. Kanal: Mobil uygulama, şube ve döviz bürosu gibi farklı kanallarda farklı makaslar uygulanabilir.
Yeşil cam bölmeli beyaz döviz bürosu tezgâhı ve üstte boş, yeşil ışıklı kur ekranı
Ekranda gördüğünüz anlık kur bir referanstır; işlem fiyatına kurumun makası eklenir.

Serbest piyasa, banka ve döviz bürosu

Serbest piyasa (bankalar arası) kuru

Haber ekranlarında ve finans sitelerinde gördüğünüz anlık kur, genellikle bankalar arası piyasada oluşan fiyattır. Burada işlemler çok büyük tutarlarla yapıldığı için makas son derece dardır. Ancak bireysel yatırımcılar bu fiyattan doğrudan işlem yapamaz; bu kur daha çok bir referans noktasıdır.

Banka kuru

Bankalar, serbest piyasa kurunun üzerine kendi makaslarını ekleyerek müşterilerine alış ve satış fiyatı sunar. Mobil uygulamalar üzerinden yapılan işlemlerde makas genellikle şubeye göre daha düşüktür. Bankalar arasında da ciddi farklar olabilir; bu nedenle birkaç bankanın fiyatını karşılaştırmak faydalıdır.

Döviz bürosu kuru

Döviz büroları nakit işlemlerde çalışır ve özellikle yoğun ticaret bölgelerindeki bürolarda rekabet nedeniyle makaslar dar olabilir. Ancak büro ve bölge değiştikçe fiyatlar da değişir. Nakit taşımanın getirdiği güvenlik riskini de hesaba katmak gerekir.

KanalMakasErişimDikkat
Bankalar arası piyasaÇok darBireylere kapalıYalnızca referans
Banka mobil uygulamasıDar-orta7/24 (saat dışında makas açılabilir)Bankalar arası farkları karşılaştırın
Banka şubesiOrta-genişMesai saatleriNakit çekimde ek koşullar olabilir
Döviz bürosuDeğişkenMesai saatleriNakit güvenliği, büro farkları

TCMB kuru neden alıp satamadığım fiyat?

TCMB'nin her iş günü 15.30'da ilan ettiği gösterge kurlar, resmî işlemlerde referans olarak kullanılır. Merkez bankası bireylere döviz satmaz; bu kurlar yalnızca bir ölçüdür. Faturalarda, vergi hesaplarında ya da sözleşmelerde "TCMB döviz satış kuru" ifadesi geçiyorsa, o günkü ilan edilen değer esas alınır.

Hafta sonu ve gece işlemleri

Bankaların mobil uygulamaları hafta sonu da döviz alım-satımına izin verebilir. Ancak piyasa kapalıyken bankalar, pazartesi açılışında oluşabilecek fiyat farkı riskine karşı makası belirgin şekilde genişletebilir. Acil bir ihtiyaç yoksa, büyük tutarlı işlemleri hafta içi gündüz saatlerine bırakmak çoğu zaman daha az maliyetlidir.

Kredi kartıyla yurt dışı harcamalarda kur

Yurt dışında veya yabancı para birimiyle yapılan kart harcamalarında, harcamanın TL'ye hangi kurdan ve ne zaman çevrileceği bankanın uygulamasına bağlıdır. Bazı kartlarda ek işlem ücreti de alınabilir. Ödeme ekranında "kendi para biriminizle ödeme" seçeneği sunulduğunda, karşı tarafın uyguladığı dönüşüm kuru genellikle daha pahalı olabilir; bu tercihi yapmadan önce kuru kontrol etmek faydalıdır.

Makas maliyetini azaltmanın yolları

  • Döviz işlemi yapmadan önce birkaç bankanın ve büronun alış-satış fiyatlarını karşılaştırın.
  • Mümkünse işlemleri piyasanın en likit olduğu hafta içi gündüz saatlerinde yapın.
  • Sık sık alıp satmak yerine ihtiyacınıza göre planlı işlem yapın; her işlemde makas ödersiniz.
  • Referans olarak anlık piyasa kurunu takip edin ve size sunulan fiyatın ondan ne kadar uzak olduğuna bakın. Başlıca kurlar için döviz kurları, dolar için dolar kuru, euro için euro kuru sayfalarını kullanabilirsiniz.

Altında da aynı mantık geçerli

Alış-satış makası yalnızca dövize özgü değildir. Kuyumcularda ve bankalarda altın alırken de aynı yapı vardır. Gram altında makası karşılaştırmak için gram altın fiyatı sayfasındaki alış ve satış değerlerine bakabilirsiniz.

Sonuç

Alış-satış makası, döviz işlemlerinin görünmeyen ama her seferinde ödenen bedelidir. Makasın piyasa oynaklığı, saat, para birimi ve kanal gibi etkenlere göre değiştiğini bilmek, daha uygun fiyattan işlem yapmanızı sağlar. Ekranda gördüğünüz anlık kurun bir referans olduğunu, işlem yapacağınız fiyatın ise kurumun ilan ettiği alış ya da satış fiyatı olduğunu unutmayın.

Güncel döviz kurları→

Döviz rehberi

İlgili makaleler

Tüm makaleler →