Finanspara AI ile 600+ BIST hissesini teknik, çarpan ve mali tablo açısından tara.

AI'ı dene
14 yaşında

Ana sayfa › Makaleler › TEFAS Nedir? Fon Alım-Satım Süreci, Valör, Pay Fiyatı ve Fon Karşılaştırma

Makaleler · 5 dk okuma

TEFAS Nedir? Fon Alım-Satım Süreci, Valör, Pay Fiyatı ve Fon Karşılaştırma

TEFAS, farklı kurumların yönettiği yatırım fonlarının tek bir platformda alınıp satılabilmesini sağlar. Fon fiyatının nasıl oluştuğunu ve talimatın hangi fiyattan gerçekleştiğini bilmek, beklenmedik sonuçları önler.

Kısaca
  • TEFAS, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'dur ve farklı kurumların fonlarına tek kanaldan erişim sağlar.
  • Fon pay fiyatı, fonun net varlık değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle günlük olarak hesaplanır.
  • Talimat verildiği anda fiyat bilinmez; işlem, fonun izahnamesinde belirtilen fiyat ve valörle gerçekleşir.
  • Fon karşılaştırırken getiri kadar risk değeri, giderler, büyüklük ve portföy dağılımına da bakılmalıdır.

Türkiye’de yatırım fonlarına erişimin en önemli altyapılarından biri TEFAS’tır. Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu anlamına gelen TEFAS, Takasbank bünyesinde işletilir ve platforma dahil fonların farklı bankalar ile aracı kurumlar üzerinden alınıp satılmasını sağlar. Böylece yatırımcı, hesabının bulunduğu kurumun kendi fonlarıyla sınırlı kalmadan başka portföy yönetim şirketlerinin fonlarına da erişebilir. Finanspara’daki fon sayfası, TEFAS’taki fonların fiyat, tür, portföy büyüklüğü ve yatırımcı sayısı bilgilerini listeler.

TEFAS ne işe yarar?

TEFAS öncesinde bir fonu satın almak için genellikle o fonun kurucusu veya dağıtıcısı olan kurumda hesap açmak gerekiyordu. Platform, fonların merkezi bir sistem üzerinden dağıtılmasını sağlayarak bu bağımlılığı azaltır. Yatırımcı, kendi bankasının veya aracı kurumunun uygulaması üzerinden TEFAS’ta işlem gören fonlara talimat verebilir. Bu durum fonlar arasında rekabeti artırır ve karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır.

TEFAS aynı zamanda fon bilgilerinin kamuya açık olarak izlenebildiği bir kaynaktır. Fon fiyatları, getiri geçmişi, portföy büyüklüğü, yatırımcı sayısı ve portföy dağılımı gibi bilgiler platform üzerinden takip edilebilir. Her fonun izahnamesi, yatırımcı bilgi formu ve dönemsel raporları ise KAP’ta da yayımlanır.

Fon pay fiyatı nasıl hesaplanır?

Hisse senetlerinin aksine fon paylarının fiyatı gün içinde alıcı ve satıcı arasında oluşmaz. Fon pay fiyatı, fonun portföyündeki tüm varlıkların değerlenmesiyle hesaplanır. Fonun toplam varlıklarından yükümlülükleri ve giderleri çıkarıldığında fonun net varlık değeri bulunur. Bu değer dolaşımdaki pay sayısına bölünerek pay fiyatı elde edilir. Fiyat her iş günü fonun izahnamesinde belirtilen esaslara göre hesaplanır ve ilan edilir.

Bu nedenle bir fonun fiyatının düşük veya yüksek olması tek başına bir anlam taşımaz. Fiyatı 0,05 TL olan bir fon ile fiyatı 50 TL olan bir fon arasındaki fark, fonların kuruluşta belirlenen başlangıç fiyatlarından ve geçen süredeki getirilerinden kaynaklanır. Karşılaştırma için önemli olan fiyatın seviyesi değil, belirli bir dönemdeki yüzde değişimidir. Yüzde değişim aracı iki fiyat arasındaki getiriyi hesaplamak için kullanılabilir.

Ortada platform simgesi, solda farklı kurum binaları, sağda fon kavanozları ve altta telefonlu yatırımcı
TEFAS, farklı kurumların fonlarını tek bir alım-satım platformunda bir araya getirir.

Talimat, fiyat ve valör

Fon alım-satımında en çok karışıklık yaratan konu, talimatın hangi fiyattan ve ne zaman gerçekleşeceğidir. Fon talimatları genellikle “bilinmeyen fiyat” esasıyla işlem görür: Talimatı verdiğiniz anda gerçekleşecek fiyat henüz hesaplanmamıştır. Talimat, izahnamede belirtilen saatten önce verilmişse belirli bir günün fiyatıyla, sonra verilmişse bir sonraki günün fiyatıyla işleme alınır.

Valör ise paranın hesaba geçtiği veya payların hesaba yansıdığı gündür. Para piyasası fonlarında satış talimatı aynı gün veya ertesi iş günü nakde dönebilirken, hisse senedi ve yabancı varlık içeren fonlarda bu süre birkaç iş gününe uzayabilir. Yurt dışı piyasalara yatırım yapan fonlarda yabancı borsaların tatil günleri de valörü etkileyebilir.

Varsayımsal bir talimat örneği

Saatler ve süreler örnek amaçlıdır; gerçek değerler her fonun izahnamesinde yer alır.

Adım Para piyasası fonu (örnek) Hisse senedi fonu (örnek)
Talimat günü Pazartesi, kesim saatinden önce Pazartesi, kesim saatinden önce
Uygulanan fiyat Pazartesi için hesaplanan fiyat Ertesi gün hesaplanan fiyat
Satışta nakit valörü Aynı gün veya T+1 T+2 veya daha uzun

Bu örnek, aynı gün verilen iki talimatın farklı fiyat ve valörlerle gerçekleşebileceğini gösterir. Acil nakit ihtiyacı olan yatırımcının, satacağı fonun valörünü önceden bilmesi önemlidir.

İşlem saatleri ve tatiller

TEFAS işlemleri iş günlerinde belirli saatler arasında yapılabilir. Resmî tatiller ve arife günleri işlem saatlerini ve valörleri etkileyebilir. Kurumların kendi uygulamalarında talimat kesim saatleri platformun genel saatlerinden farklı olabilir. Bu nedenle özellikle tatil öncesinde nakit ihtiyacı varsa, talimatın zamanında verilmesi gerekir.

Fon karşılaştırırken bakılacak bilgiler

  • Getiri dönemleri: Aylık, üç aylık, yıllık ve daha uzun dönem getirileri birlikte incelenmelidir. Tek bir dönemin getirisi yanıltıcı olabilir.
  • Risk değeri: Fonun oynaklığına dayalı olarak belirlenen ve yatırımcı bilgi formunda yer alan gösterge.
  • Portföy dağılımı: Fonun hangi varlıklara ne oranda yatırım yaptığı.
  • Portföy büyüklüğü ve yatırımcı sayısı: Fonun ne kadar ilgi gördüğünü ve likidite durumunu gösterebilir.
  • Yönetim ücreti ve toplam gider oranı: Getiriden düşülen maliyetler.
  • Eşik değer: Fonun performansını karşılaştırdığı ölçüt.

Finanspara’nın fon sayfasında fonlar türlerine göre filtrelenebilir; yabancı varlık ağırlıklı fonlar ise uluslararası fonlar sayfasında ayrıca izlenebilir.

TEFAS’ta olmayan fonlar

Tüm yatırım fonları TEFAS’ta işlem görmez. Bazı fonlar yalnızca kurucusu olan kurum üzerinden alınıp satılabilir. Borsa yatırım fonları ise TEFAS’ta değil, hisse senedi gibi Borsa İstanbul’da gün içinde işlem görür. Emeklilik yatırım fonları TEFAS’ta listelense de bu fonlara bireysel emeklilik sözleşmesi aracılığıyla katılım sağlanır. Bir fona yatırım yapmadan önce hangi kanaldan işlem görebildiğini öğrenmek gerekir.

Fon değiştirme ve dağıtıcı kurum

Bir fondan diğerine geçmek isteyen yatırımcı, genellikle önce mevcut fonu satar, nakit hesaba geçtikten sonra yeni fona alım talimatı verir. İki fonun valörleri farklıysa arada nakdin beklediği günler oluşabilir. Bazı kurumlar bu süreci kolaylaştıran özellikler sunabilir. Ayrıca dağıtıcı kurumlar her fona erişim sağlamayabilir; belirli bir fonun kendi kurumunuzda listelenip listelenmediğini kontrol etmek gerekir.

Sık yapılan hatalar

  1. Fon fiyatının seviyesini ucuzluk sanmak: Önemli olan fiyatın değişim oranıdır.
  2. Talimat anındaki fiyattan işlem yapıldığını düşünmek: Fonlar çoğunlukla bilinmeyen fiyatla işlem görür.
  3. Valörü hesaba katmamak: Satışta nakit hemen hesaba geçmeyebilir.
  4. Kısa dönem getiriye göre fon seçmek: Son ayın lideri, sonraki dönemlerde aynı performansı göstermeyebilir.

Kontrol listesi

  • Fonun TEFAS’ta işlem görüp görmediğini kontrol edin.
  • İzahnamedeki alım-satım fiyatı esasını ve valörü okuyun.
  • Talimat kesim saatini kurumunuzdan öğrenin.
  • Getiriyi birden fazla dönemde karşılaştırın.
  • Risk değeri, giderler ve portföy dağılımını inceleyin.
  • Tatil günlerinde valör değişikliklerini hesaba katın.

TEFAS, fon yatırımcısına geniş bir seçenek yelpazesi ve şeffaf bilgi sunar. Fon fiyatının nasıl oluştuğunu, talimatın hangi fiyattan gerçekleştiğini ve paranın ne zaman hesaba geçeceğini bilmek, bu seçenekleri bilinçli kullanmanın temelidir.