Ons, Dolar ve Gram Altın Üçgeni: Gram Neden Farklı Hareket Eder?
Ons düşerken gram altın neden yükselebilir? Formül, senaryo tabloları ve iç piyasa primiyle üçgeni kuruyoruz.
Finanspara Editör6 dk okuma
- Gram altının teorik TL fiyatı = ons fiyatı (dolar) × dolar/TL kuru ÷ 31,1035.
- Yüzde olarak bakıldığında gram altının değişimi yaklaşık olarak ons değişimi ile kur değişiminin toplamıdır.
- Ons düşerken kur yükselirse gram altın yatay kalabilir; ikisi aynı yöne giderse etki katlanır.
- İç piyasa primi, işçilik ve alış-satış makası, gerçek fiyatı teorik değerden uzaklaştırabilir.
Ons altın uluslararası piyasada sert düştüğü bir günde Türkiye'de gram altın neden yükselebilir? Ya da ons rekor kırarken gram neden yerinde sayabilir? Cevap, gram altın fiyatının iki ayrı piyasanın, küresel altın piyasası ile döviz piyasasının ortak ürünü olmasında yatıyor. Bu yazıda bu üçgeni formüllerle kuruyor, senaryo tablolarıyla gösteriyor ve gerçek fiyatın teorik değerden neden sapabileceğini açıklıyoruz.
Temel formül
Uluslararası piyasada altın, troy ons başına ABD doları üzerinden fiyatlanır. Bir troy ons 31,1035 gramdır. Gram altının TL fiyatına ulaşmak için ons fiyatını grama çevirip dolar/TL kuruyla çarpmak yeterlidir:
Gram altın (TL) = Ons altın ($) × USD/TRY ÷ 31,1035
Formülün ters yönde kullanımı da işe yarar: piyasada gram altın ve dolar kuru biliniyorsa, iç piyasanın ima ettiği ons fiyatı hesaplanabilir. Bu ima edilen ons fiyatı uluslararası fiyattan belirgin şekilde yüksekse, iç piyasada bir prim oluşmuş demektir.
İma edilen ons ($) = Gram altın (TL) × 31,1035 ÷ USD/TRY
Yüzde değişimlerin toplanması
Gram fiyatı iki değişkenin çarpımı olduğu için yüzde değişimler yaklaşık olarak toplanır:
(1 + Gram değişimi) = (1 + Ons değişimi) × (1 + Kur değişimi)
Küçük oranlarda: Gram % ≈ Ons % + Kur %
Bu basit ilişki, gram altındaki hareketin kaynağını ayırmayı sağlar. Bir yılda gram altın yüzde 50 yükseldiyse bunun ne kadarının altının kendisinden, ne kadarının TL'nin değer kaybından geldiğini bulabiliriz.

Senaryo tablosu
| Senaryo | Ons | Kur | Yeni gram (TL) | Gram değişimi |
|---|---|---|---|---|
| Ons +%5, kur sabit | 2.730 | 34,00 | ≈ 2.984 | +%5,0 |
| Ons sabit, kur +%5 | 2.600 | 35,70 | ≈ 2.984 | +%5,0 |
| Ons −%5, kur +%5 | 2.470 | 35,70 | ≈ 2.835 | −%0,3 |
| Ons +%5, kur +%5 | 2.730 | 35,70 | ≈ 3.133 | +%10,3 |
| Ons −%5, kur sabit | 2.470 | 34,00 | ≈ 2.700 | −%5,0 |
Üçüncü satır, sık sorulan sorunun cevabıdır: ons düşerken kur aynı oranda yükselirse gram altın neredeyse hiç değişmez. Dördüncü satır ise küresel bir risk dalgasında hem altının hem doların aynı anda değer kazandığı durumu gösterir; gram altın yatırımcısı için etki katlanır.
Uzun dönemde getiri ayrıştırması
Bir yıllık getiriyi ayrıştırmak için çarpımsal formülü kullanırız. Örneğin bir yılda ons yüzde 20, kur yüzde 30 yükselmiş olsun:
Gram getirisi = 1,20 × 1,30 − 1 = %56
Bu yüzde 56'nın yaklaşık 20 puanı ons kaynaklı, 30 puanı kur kaynaklı, kalan 6 puanı ise ikisinin etkileşimidir. Toplama yaklaşımı (20 + 30 = 50) yüksek oranlarda gerçeği eksik gösterir. TL bazında yatırım getirisini enflasyonla karşılaştırırken kur bileşeninin büyük ölçüde enflasyonu telafi eden kısım olduğunu, asıl reel kazancın ons tarafından ve TL'nin reel değer hareketinden geldiğini akılda tutmak gerekir.
Ons ve kur neden çoğu zaman ayrı yönlere bakar?
Küresel ölçekte dolar güçlendiğinde ons altın genellikle baskı altında kalır; çünkü dolar dışı para birimleriyle alım yapanlar için altın pahalılaşır. Öte yandan dolar güçlendiğinde gelişmekte olan ülke paraları, TL dahil, çoğu zaman değer kaybeder. Bu iki etki gram altında birbirini kısmen dengeler. Bu doğal denge, gram altının ons altına göre TL bazında daha az oynak görünmesinin bir nedenidir. Ancak yurt içi kaynaklı bir kur şokunda bu denge çalışmaz: ons sabitken kur yükselir ve gram altın doğrudan yükselir.
| Şok türü | Ons | Dolar/TL | Gram altına net etki |
|---|---|---|---|
| Küresel dolar güçlenmesi | Aşağı | Yukarı | Kısmen dengelenir |
| Küresel risk kaçışı (jeopolitik) | Yukarı | Yukarı | Güçlü yükseliş |
| Fed faiz indirimi beklentisi | Yukarı | Genellikle sakin | Ons kadar yükseliş |
| Yurt içi politika şoku | Değişmez | Yukarı | Kur kadar yükseliş |
| TL'de yüksek reel faiz, sakin kur | Değişmez | Yavaş artış | Enflasyonun gerisinde kalabilir |
Teorik fiyattan sapmalar
İç piyasa primi
Yurt içi talep ithalat ya da arz kapasitesini aştığında iç piyasadaki altın fiyatı uluslararası paritenin üzerine çıkabilir. Türkiye'de altın ithalatına sınırlama getirildiği dönemlerde bu primin belirgin şekilde açıldığı görüldü. Prim, alıcı için ek bir maliyettir ve koşullar normalleştiğinde kapanabilir; yani yüksek primle alınan altın, ons ve kur değişmese bile değer kaybedebilir.
Ayar ve işçilik
Formül saf altın içindir. 22 ayar bir ürün yaklaşık yüzde 91,6 altın içerir. Çeyrek altın yaklaşık 1,75 gram ağırlığında ve 22 ayardır; içindeki saf altın yaklaşık 1,60 gramdır. Ziynet ve takı ürünlerinde işçilik bedeli de fiyata eklenir. Ayrıntılar için gram, çeyrek ve ons ilişkisi yazımıza bakabilirsiniz.
Makas
Alış ve satış fiyatı arasındaki fark, özellikle fiziki üründe, kısa vadeli işlemlerin getirisini aşındırır. Oynak dönemlerde makas genişler.
Gram altın aslında iki pozisyondur
Gram altın alan bir yatırımcı, farkında olsun ya da olmasın, aynı anda iki ayrı pozisyon taşır: altına karşı dolar ve dolara karşı TL. Matematiksel olarak gram altın, "ons altın + dolar" sepetine eşdeğerdir. Bu yüzden gram altını yalnızca bir altın yatırımı olarak düşünmek eksik kalır; portföyde ayrıca dolar tutan biri, aslında kur riskine iki kez maruz kalmış olur. Çeşitlendirme hesabı yaparken bu örtüşmeyi dikkate almak gerekir.
Zamanlama farkları
Uluslararası altın piyasası hafta içi neredeyse kesintisiz işler; Londra, New York ve Asya seansları birbirini izler. Dolar/TL kuru da hafta içi 24 saate yakın işlem görür, ancak gece saatlerinde ve hafta sonu öncesinde likidite azalır. Kuyumcu ve banka fiyatları bu iki kaynağı farklı sıklıkta günceller. Bu nedenle özellikle önemli bir ABD verisinin açıklandığı akşam saatlerinde ya da hafta sonu sonrası açılışta gram fiyatında ani boşluklar görülebilir. Fiyatı kontrol ederken her iki bileşenin de güncel olduğundan emin olmak faydalıdır.
Pratik kontrol listesi
- Gram fiyatını ons ve kurla formülden hesaplayın; aradaki fark iç piyasa primini gösterir.
- Gram altındaki hareketin kaynağını ayırın: ons mu, kur mu?
- Kur bileşeninin enflasyonla ilişkisini düşünün; reel kur değerlenirken gram altının TL getirisi enflasyonun gerisinde kalabilir.
- Ons tarafını etkileyen reel faiz ve merkez bankası talebini takip edin.
Güncel değerler için ons altın, gram altın, çeyrek altın ve dolar kuru sayfalarını birlikte izleyebilirsiniz.
Sonuç
Gram altın, bir emtianın fiyatı ile bir para biriminin değerinin birleşimidir. Ons ve kur aynı yöne gittiğinde etki katlanır, zıt yönlere gittiğinde birbirini dengeler. Bu üçgeni bir kez kurduğunuzda "ons düştü ama gram neden yükseldi?" sorusunun cevabı tek satırlık bir hesaba dönüşür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Örneklerdeki fiyat ve kur değerleri varsayımsaldır.
Güncel altın fiyatları→




