Sabancı Holding: Adana’daki pamuk ticaretinden dev şirketler topluluğuna
Sabancı Holding’in kökü, 1920’lerde Adana’da pamukla başlayan bir ticarettir. Bugün banka, enerji, çimento, sanayi, perakende ve dijital şirketler aynı çatının altında durur.

Sabancı Holding’in kökü, 1920’lerde Adana’da pamukla başlayan bir ticarettir. Bugün banka, enerji, çimento, sanayi, perakende ve dijital şirketler aynı çatının altında durur.
Sabancı’nın hikâyesi bir banka değil, pamuğun etrafında kurulan şirketlerin zamanla bir holdinge dönüşmesidir.
Finanspara şirket hikâyesi
Kayseri’den Adana’ya
Hikâye bir köyde başlar. Hacı Ömer Sabancı 1906’da Kayseri’nin Akçakaya köyünde doğar. Babasını erken kaybeder. Gençken köyünden ayrılır ve yaklaşık 450 kilometrelik yolu yürüyerek Adana’ya gider. Adana o yıllarda pamuğun merkezidir.
İlk işi pamuk işçiliğidir. Kısa sürede işçi müteahhitliğine geçer. Biriktirdiği parayla küçük bir pamuk ticareti kurar. Şirketin kendi tarihçesi, Sabancı Topluluğu’nun temellerinin 1925’te Adana’da atıldığını yazar. Yanında çalışanlar ona “Ağa” der.
1928’de Sadıka Hanım ile evlenir. Altı oğlu olur: İhsan, Sakıp, Hacı, Şevket, Erol ve Özdemir.
Pamuktan fabrikaya
Ticaret bir süre sonra yetmez. Pamuğu alıp satmak yerine işlemek gerekir. 1932’de Hacı Ömer Sabancı bir çırçır fabrikasına ortak olur. Çırçır, pamuğu çekirdeğinden ayıran tesistir. Pamuk çekirdeğinden yağ çıkar. 1943’te Yağsa adıyla bilinen Türk Nebati Yağlar Fabrikası’na ortak olur. 1946’da ikinci bir bitkisel yağ fabrikası olan Marsa’yı satın alır.
Zincirin halkaları birbirine bağlıdır. Tarla pamuğu verir. Çırçır pamuğu ayırır. Çekirdek yağ fabrikasına gider. Lif ileride dokuma fabrikasına gidecektir. Ama hepsinin ortak bir ihtiyacı vardır: kredi.
1948: Akbank
Akbank 30 Ocak 1948’de Adana’da faaliyete başlar. Bankanın kendi anlatımına göre ilk amaç, bölgedeki pamuk üreticilerine finansman sağlamaktır. Yani banka, topluluğun ana işinin içinden doğar.
Banka kısa sürede Adana’nın dışına çıkar. İlk İstanbul şubesi 1950’de Sirkeci’de açılır. Genel müdürlük 1954’te İstanbul’a taşınır. Akbank hisseleri 1990’da halka arz edilir. Bugün Akbank, holdingin en büyük tek varlığıdır.

1950’ler: Topluluk genişler
Ellili yıllar fabrika yıllarıdır. 1950’de Bossa un ve çırçır fabrikası kurulur. 1951’de Bossa tekstil fabrikası gelir. 1954’te Oralitsa, 1958’de Sapeksa kurulur. 1960’ta sigorta şirketi Aksigorta doğar. Aynı yıllarda Çukurova’da tarım arazileri de alınır.
1951’de aile İstanbul Emirgan’daki Atlı Köşk’ü alır. Bu, ailenin İstanbul’a taşınmasının ilk adımıdır. Holdingin merkezi ise 1974’e kadar Adana’da kalacaktır.
1966-1967: Kurucunun ardından holding
Hacı Ömer Sabancı 1966’da İstanbul’da vefat eder. Adana’da toprağa verilir. Geride birçok şirket ve altı oğul vardır.
Bir yıl sonra, 1967’de Hacı Ömer Sabancı Holding kurulur. Amaç, dağınık aile şirketlerini tek bir yapıda toplamaktır. Holding, her fabrikanın işini tek tek yürütmez. Sermayeyi ve yönetimi tek yerden görür.

Sanayi dönemi ve İstanbul
Holdingin ilk yılları yeni sanayi şirketleriyle geçer. 1968’de Temsa kurulur. 1972’de Çimsa ile çimentoya girilir. 1973’te Kordsa ve Yünsa kurulur. Kordsa bugün lastik takviye malzemesi ve kompozit üretir.
1974’te iki önemli adım atılır. Holdingin merkezi Adana’dan İstanbul’a taşınır. Aynı yıl Hacı Ömer Sabancı Vakfı kurulur. Vakıf bugün Sabancı Vakfı adını taşır.
Seksenler ve doksanlar ortaklık yıllarıdır. 1988’de Bridgestone ile Brisa kurulur. 1996’da Akçansa çimentoda ortak girişim olarak kurulur. 2000’den sonra bu şirketteki ortak Heidelberg grubu olur. Aynı yıl Carrefour ile CarrefourSA kurulur. 1996, enerji şirketi Enerjisa’nın da kuruluş yılıdır. Yabancı ortaklarla kurulan şirketler, topluluğun yapısında kalıcı bir yer tutar.
Halka arz ve yeni kuşak
Sabancı Holding hisseleri 8 Temmuz 1997’de borsaya girer. Kod SAHOL’dür. 1999’da Sabancı Üniversitesi açılır. 2000’de elektronik perakendecisi Teknosa kurulur.
2004’te Sakıp Sabancı vefat eder. Yönetim kurulu başkanlığına Güler Sabancı seçilir. Güler Sabancı bu görevi 21 yıl sürdürür.

Enerji kolunun doğuşu
Enerji, holdingin görece yeni ama büyük kollarından biridir. 2006’da Avusturyalı Verbund ile eşit ortaklık anlaşması imzalanır. Verbund 2007’de Enerjisa’ya ortak olur. 2010’da Bandırma doğal gaz kombine çevrim santrali açılır. 2013’te Verbund’un payları Alman E.ON’a devredilir.
Bugün enerji iki ayrı şirkette durur. Enerjisa Enerji elektrik dağıtımı ve perakende satışı yapar. Başkent, Ayedaş ve Toroslar dağıtım bölgeleri bu şirkettedir. Enerjisa Enerji 2018’de halka arz edilir. Enerjisa Üretim ise santralleri işletir ve borsada değildir. Holdingin tamamına sahip olduğu Sabancı İklim Teknolojileri, ABD’de güneş enerjisi yatırımları yapar.
Bugünkü yapı
Holding bugün portföyünü dört ana başlıkta anlatır: bankacılık ve finansal hizmetler, enerji ve iklim teknolojileri, malzeme teknolojileri ve dijital teknolojiler. Mobilite ve perakende de tabloda yer alır.
Finans tarafında Akbank, Aksigorta ve emeklilik şirketi Agesa vardır. Agesa’nın eski adı Avivasa’dır ve 2021’de değişmiştir. Sigortada ortak Ageas’tır. Malzeme tarafında Çimsa, Akçansa ve Kordsa bulunur. Çimsa beyaz çimentoda yurt dışına açılmıştır. 2024’te İrlandalı Mannok’un çoğunluk hissesini satın almıştır. Mobilitede Brisa ve Temsa vardır. Temsa, Skoda Transportation’ın ana ortağı PPF ile yarı yarıya ortaktır. Perakendede Teknosa ve CarrefourSA yer alır. Dijitalde SabancıDx bulunur.
2022’de holding tütün işinden çıkmıştır. Bazı eski kollar da zamanla satılmıştır. Bu, portföyün sabit olmadığını gösterir.

Yönetim ve ortaklık yapısı
27 Mart 2025’te bir ilk yaşanır. Hayri Çulhacı yönetim kurulu başkanı olur. Holding tarihinde bu görevi ilk kez aile dışından bir profesyonel üstlenir. Kurulun çoğunluğu da artık profesyonellerden oluşur. Çulhacı, uzun yıllar Akbank’ta çalışmış bir yöneticidir. 1 Haziran 2025’te CEO’luğa Kıvanç Zaimler getirilir. Zaimler daha önce Enerji Grup Başkanıydı.
Holdingin 2025 faaliyet raporuna göre Sabancı ailesi şirketi çoğunluk hissedarı olarak birlikte kontrol eder. 2025 sonu itibarıyla hisselerin yüzde 53,2’si halka açıktır. Topluluk 18 ülkede faaliyet gösterir ve 63 binden fazla kişi çalıştırır.
Halka açık iştirakler
SAHOL tek başına okunmaz, çünkü altındaki şirketlerin çoğu da borsadadır. 2025 sonu itibarıyla borsada işlem gören 11 iştirak şunlardır: Akbank, Aksigorta, Agesa, Akçansa, Brisa, CarrefourSA, Çimsa, Afyon Çimento, Enerjisa Enerji, Kordsa ve Teknosa. Afyon Çimento’nun yüzde 51’i Çimsa’ya aittir.
Holdingin payları şirketten şirkete değişir. Akbank’ta yaklaşık yüzde 41, Enerjisa Enerji’de yüzde 40 paya sahiptir. Kordsa’da yaklaşık yüzde 71, CarrefourSA’da yaklaşık yüzde 57, Teknosa’da yüzde 50 pay vardır. Bu yüzden bir iştirakin kârının ancak bir kısmı holdinge düşer.

Nasıl okunmalı?
Sabancı Holding’e bakarken “hangi şirket iyi gitti” sorusu eksik kalır. Asıl soru, değerin nereden geldiğidir. Holdingin kendi hesabına göre 2025 sonunda net aktif değerin yaklaşık üçte biri Akbank’tan gelir. Bu yüzden faiz ve bankacılık düzenlemeleri SAHOL’ü doğrudan etkiler.
Ciro ile kâr da farklı şeyler söyler. 2025’te topluluk şirketlerinin birleşik geliri yaklaşık 1,6 trilyon TL’dir. Aynı yıl ana ortaklığa düşen konsolide net kâr yaklaşık 3,8 milyar TL’dir. Bu iki rakam farklı şeyleri ölçer. Net kâr, azınlık payları düşüldükten sonra hesaplanır.
Son olarak kur, faiz ve enerji fiyatı her kolu aynı yönde etkilemez. Banka faizden, dağıtım şirketi düzenlemeden, çimento ise inşaat ve ihracattan etkilenir. Holding raporu okunurken bu kollar ayrı ayrı izlenmelidir.
Kısa zaman çizelgesi
- 1906 Hacı Ömer Sabancı, Kayseri’nin Akçakaya köyünde doğar.
- 1925 Adana’da pamuk ticareti; topluluğun temelleri atılır.
- 1932 Bir çırçır fabrikasına ortak olunur.
- 1948 Akbank Adana’da kurulur.
- 1950-1951 Bossa un, çırçır ve tekstil fabrikaları kurulur.
- 1966 Hacı Ömer Sabancı vefat eder.
- 1967 Hacı Ömer Sabancı Holding kurulur.
- 1972-1973 Çimsa, Kordsa ve Yünsa kurulur.
- 1974 Holding merkezi İstanbul’a taşınır; vakıf kurulur.
- 1990 Akbank halka arz edilir.
- 1997 Sabancı Holding borsaya girer.
- 2018 Enerjisa Enerji halka arz edilir.
- 2025 Hayri Çulhacı, aile dışından ilk yönetim kurulu başkanı olur.
Kaynaklar
- Sabancı Holding Yatırımcı İlişkileri, Tarihçe
- Sabancı Holding, Tarihte Sabancı
- Sabancı Holding, Unutamadıklarımız: Hacı Ömer Sabancı
- Sabancı Holding, 2025 Faaliyet Raporu / Integrated Annual Report 2025
- Sabancı Holding, 1 Ocak-30 Eylül 2025 Konsolide Faaliyet Raporu (KAP)
- Sabancı Holding basın bültenleri: “Hayri Çulhacı Sabancı Holding Yönetim Kurulu Başkanı oldu” (2025); “Kıvanç Zaimler Sabancı Holding’in yeni CEO’su oldu” (2025)
- KAP özel durum açıklamaları, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. (2025)
- Akbank Yatırımcı İlişkileri, Kısaca Akbank ve tarihsel öykümüz
- Habertürk, “Cumhuriyetle büyüyen Sabancı Holding”
- Vikipedi: Sabancı Holding; Hacı Ömer Sabancı; Sakıp Sabancı
- Wikipedia (İngilizce): Sabancı Holding